Bij een echtscheiding waarbij een onderneming betrokken is, draait veel om vertrouwen. Vertrouwen tussen echtgenoten, maar ook vertrouwen in de adviseurs die hen begeleiden. Een recente uitspraak van de Accountantskamer laat zien dat dit vertrouwen niet altijd gerechtvaardigd is en dat onafhankelijk advies van groot belang kan zijn.

De zaak in vogelvlucht

In de betreffende zaak begeleidde een accountant-administratieconsulent (AA) een scheidend echtpaar bij de financiële afwikkeling van hun echtscheiding. De man was directeur-grootaandeelhouder van een onderneming en hield daarnaast via zijn persoonlijke holding een minderheidsbelang in een andere onderneming. De accountant was al jarenlang betrokken bij de ondernemingen van het gezin en had voornamelijk contact met de man.

Tijdens de echtscheiding werden de waarde van de echtelijke woning en de aandelen van de man vastgesteld. De vrouw uitte herhaaldelijk twijfels over deze waarderingen en vroeg om een onafhankelijke taxatie van zowel de woning als de aandelen. Die taxaties kwamen er echter niet. De accountant en een belastingadviseur hielden vast aan de eerder gehanteerde waarden. Uiteindelijk werd een echtscheidingsconvenant gesloten, waarna de vrouw zich benadeeld voelde en een tuchtklacht indiende.

De Accountantskamer oordeelde dat de accountant onvoldoende oog had gehad voor het evidente belangenconflict tussen de echtgenoten. De klacht werd grotendeels gegrond verklaard en aan de accountant werd de zware maatregel van een tijdelijke doorhaling opgelegd.

Waarom is deze uitspraak relevant?

De uitspraak raakt een probleem dat in de praktijk van echtscheidingen met ondernemingen regelmatig voorkomt.

Ondernemers bouwen vaak jarenlang een vertrouwensrelatie op met hun accountant. Die accountant kent de onderneming, de cijfers en soms zelfs de privésituatie van partijen. Dat maakt het begrijpelijk dat echtgenoten geneigd zijn om tijdens een echtscheiding op dezelfde accountant terug te vallen.

Juist daarin schuilt echter een risico.

De accountant die jarenlang de onderneming heeft begeleid, heeft vaak een veel nauwere band met de ondernemer dan met diens partner. Bovendien is de accountant doorgaans betrokken geweest bij de samenstelling van jaarrekeningen, fiscale structuren en waarderingsvraagstukken van de onderneming. Dat maakt het lastig om vervolgens volledig onafhankelijk op te treden wanneer de belangen van beide echtgenoten tegenover elkaar komen te staan.

Waardering is geen exacte wetenschap

Bij de afwikkeling van een echtscheiding vormt de waarde van een onderneming vaak één van de belangrijkste geschilpunten.

Veel ondernemers en hun partners denken dat de waarde eenvoudig uit de jaarrekening kan worden afgeleid. Dat is een misverstand. De economische waarde van een onderneming wordt beïnvloed door tal van factoren, zoals:

• toekomstige winstverwachtingen;
• afhankelijkheid van de ondernemer;
• aanwezige stille reserves;
• goodwill;
• financieringsstructuur;
• marktomstandigheden;
• continuïteitsrisico’s.

Afhankelijk van de gekozen waarderingsmethode kunnen aanzienlijke verschillen ontstaan. Het gaat niet zelden om tonnen of zelfs miljoenen euro’s.

Juist daarom is onafhankelijkheid essentieel.

Het belang van een onafhankelijke deskundige

De uitspraak van de Accountantskamer onderstreept dat een echtgenoot die twijfels heeft over een waardering serieus genomen moet worden. Wanneer er discussie bestaat over de waarde van aandelen of een onderneming, ligt het voor de hand een onafhankelijke deskundige in te schakelen.

Dat hoeft niet te betekenen dat de huisaccountant zijn werk niet goed heeft gedaan. Het betekent vooral dat een onafhankelijke waardering meer vertrouwen geeft in de uitkomst van het proces.

Een onafhankelijke waarderingsdeskundige kan:

• de onderneming objectief waarderen;
• toelichten welke uitgangspunten zijn gebruikt;
• de gehanteerde waarderingsmethode onderbouwen;
• discussie over belangenverstrengeling voorkomen;
• bijdragen aan een duurzame regeling.

Dat is niet alleen in het belang van de echtgenoot die geen ondernemer is, maar uiteindelijk ook in het belang van de ondernemer zelf. Een regeling die gebaseerd is op een transparante en onafhankelijke waardering zal minder snel aanleiding geven tot procedures achteraf.

Voorkomen is beter dan procederen

In de besproken zaak wordt jaren na het sluiten van het convenant nog steeds geprocedeerd.

Dat illustreert hoe kostbaar en belastend onduidelijkheid over waarderingen kan zijn. Procedures over ondernemingswaarderingen zijn vaak complex, duur en emotioneel zwaar. Bovendien ontstaat regelmatig discussie over de vraag of een partij destijds wel voldoende geïnformeerd was om een weloverwogen keuze te maken.

Een onafhankelijke waardering aan het begin van het traject kan veel van deze problemen voorkomen.

Tot slot

De uitspraak van de Accountantskamer is een belangrijke waarschuwing voor iedereen die betrokken is bij een echtscheiding waarin een onderneming een rol speelt.

Vertrouwen op de kennis van de huisaccountant kan begrijpelijk zijn, maar is niet altijd voldoende. Zodra de belangen van beide echtgenoten uiteenlopen, is onafhankelijke advisering rondom de waardering van een onderneming vaak onmisbaar.

Niet omdat de huisaccountant per definitie partijdig is, maar omdat een onafhankelijke waardering het vertrouwen in de uitkomst vergroot en de kans op langdurige procedures aanzienlijk verkleint.